Ellilífeyrisaldur og búsetuskilyrði
Almennt aldursmark ellilífeyris er 67 ára, en rétturinn sjálfur ræðst af búsetuárum á Íslandi en ekki af iðgjaldagreiðslum. Full réttindi krefjast 40 búsetuára; styttri búseta gefur hlutfallslegan rétt, að lágmarki 3 ár. Sjómenn eiga sérstaka undanþágu til að hefja töku fyrr.
Aldursmarkið er 67 ára
Almennt aldursmark ellilífeyris er 67 ára, án tillits til kyns og án nokkurrar stigvaxandi töflu — sama mark gildir fyrir alla árganga.
Búseta ræður réttinum, ekki iðgjaldagreiðslur
Rétturinn til ellilífeyris byggist alfarið á búsetu á Íslandi. Til að eiga rétt yfirhöfuð þarf a.m.k. 3 búsetuár, og full réttindi krefjast 40 ára — sé búsetutíminn styttri reiknast rétturinn hlutfallslega miðað við fjölda búsetuáranna. Hjón sem bæði fá ellilífeyri geta miðað við búsetutíma þess sem á lengri réttindatímann. Engin sérstök krafa er gerð um iðgjaldagreiðslur eða árafjölda í starfi — búsetan sjálf er skilyrðið, ólíkt lífeyrissjóðnum sem byggist á greiddum iðgjöldum.
Engin leið er til að fá ellilífeyri fyrir þennan aldur á grundvelli búsetu eða starfstíma eingöngu — eina undanþágan frá aldursmarkinu er sérstök leið sjómanna, sem samt krefst ákveðins lágmarksaldurs, sjá hér að neðan.
Sjómenn geta hafið töku við 60 ára
Sá sem hefur stundað sjómennsku í 25 ár eða lengur á rétt á að hefja töku ellilífeyris þegar við 60 ára. Árin þurfa að meðaltali að ná a.m.k. 180 lögskráðum sjódögum — það er ekki nóg að árin dreifist yfir lengri tíma með fáum dögum hvert ár. Hafi sjómennskan að hluta eða öllu leyti verið stunduð á báti sem ekki bar skylda til lögskráningar, getur Tryggingastofnun engu að síður heimilað sömu leið, að því gefnu að sannað sé að sjómennskan hafi verið aðalstarf viðkomandi á þeim tíma. Engin skerðing fylgir þessari fyrri töku — sjómaður sem uppfyllir skilyrðin fær fullan ellilífeyri þegar við 60 ára, ekki lækkaðan lífeyri fyrir að hefja töku snemma.
Að fresta eða flýta töku lífeyris
Utan sjómannaleiðarinnar er einnig hægt að fresta töku ellilífeyris fram til 80 ára aldurs gegn varanlegri hækkun, eða flýta henni til 65 ára aldurs gegn varanlegri lækkun — hvort tveggja reiknað á tryggingafræðilegum grunni. Að flýta töku er háð samþykki hvers og eins lífeyrissjóðs sem viðkomandi á aðild að, og sá sem frestar getur skipt um skoðun innan 30 daga frá umsókn. Lögin sjálf tilgreina hins vegar hvergi töluna á bak við hækkunina eða lækkunina í prósentum á mánuði — sú tala er ekki gefin upp í almannatryggingalögunum sjálfum, heldur vísað til sérstakrar reglugerðar sem þessi vefur hefur ekki flett upp. Sá sem íhugar að fresta eða flýta töku ætti því að leita staðfestingar á nákvæmu hlutfalli hjá Tryggingastofnun áður en ákvörðun er tekin.